ΘΕΟΤΟΚΟΣ ΜΑΡΙΑ - ΠΑΝΑΓΙΑ

 ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΑΧΕΙΡΟΠΟΙΗΤΟΣ
(ΛΑΠΗΘΟΥ ΚΥΠΡΟΣ)

 

ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ

ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΧΕΙΡΟΠΟΙΗΤΟΥ ΤΗΣ ΛΑΠΗΘΟΥ

 

Παναγία η Αχειροποίητος Λαπήθου

Κοντά στην παραλία της όμορφης κωμόπολης Λαπήθου στη Κερύνεια, στην Βυζαντινή πολιτεία της Λάμπουσας, βρίσκεται το ξακουστό μοναστήρι της Παναγίας της Αχειροποιήτου.

Το μοναστήρι ιδρύθηκε περίπου στα τέλη του 11ου και αρχές του 12ου αιώνα και είναι ένα από τα καλύτερα βυζαντινά κτίσματα της Κύπρου. Η Αχειροποίητος είναι κτισμένη στον τύπο των Βυζαντινών μοναστηριών, στην μέση το καθολικό και γύρω - γύρω τα κελιά των μοναχών. Είναι σταυροειδής με δύο τρούλους. Ο κύριος Ναός και ο νάρθηκας είναι βυζαντινό κτίσμα, ενώ ο εξωνάρθηκας είναι γοτθικού ρυθμού της εποχής της Φραγκοκρατίας.

 

Η ιστορία του Μοναστηριού δεν είναι γνωστή. Ο Κύπριος χρονογράφος Γεώργιος Βουστρώνιος το αναφέρει περιστασιακά το 1473, σε μια περίπτωση συνωμοσίας για παράδοση του κάστρου της Κερύνειας στην βασίλισσα Καρλόττα. Ο Βουστρώνιος αναφέρει ότι το Μοναστήρι της Αχειροποιήτου γιόρταζε στις 15 Αυγούστου κι ότι όλη η Κερύνεια πήγαινε στη γιορτή. Απ' αυτό φαίνεται ότι το Μοναστήρι ήταν αφιερωμένο στη Θεοτόκο.

 

To μοναστήρι πήρε το όνομα του από μια Αχειροποίητη Μορφή του Χριστού που είναι τυπωμένη πάνω σε μαντίλι. Σύμφωνα με την κυπριακή παράδοση η Αχειροποίητη Μορφή του Χριστού αποτυπώθηκε στο Άγιο αυτό Μανδήλιον όταν η Αγία Βερενίκη (Ρωμαία κόρη) σκούπισε με το μαντήλι της το καταϊδρωμένο πρόσωπο του Χριστού όταν οδηγείτο στο Γολγοθά! Το ΄Αγιο Μανδήλιον το έφερε στη Μονή ο Άγιος Ευλάλιος ή Ευλάμπιος και γιορταζόταν στη Μονή η γιορτή της Παναγίας στις 15 Αυγούστου και του Αγίου Μανδηλίου στις 16 Αυγούστου.

 

Η Αχειροποίητος της Λαπήθου όπως αναφέρει ένας θρύλος ήταν κτισμένη στην Μ. Ασία αλλά η Παναγία μερίμνησε για την μεταφορά της θαυματουργικώς στην Λάπηθο για να την σώσει από την βεβήλωση. Προφανώς κινδύνευε από κάποιους αλλόπιστους εχθρούς.

Αυτή η παράδοση εξηγεί και το όνομα του μοναστηριού, αχειροποίητος δηλ. δεν την έκτισε ανθρώπινο χέρι. Η Ίδια η Παναγία δια της δύναμης Του Υιού Της σήκωσε ολόκληρο το μοναστήρι και το απίθωσε στην Λάπηθο.


Ο Ρώσος μοναχός Βασίλι Μπάρσκι επισκέφθηκε το μοναστήρι το 1735 και αναφέρει ότι τότε είχε 9-10 μοναχούς. Λίγο αργότερα το Μοναστήρι λεηλατήθηκε και η Αχειροποίητος Μορφή του Χριστού κατασπάσθηκε, όπως μας πληροφορούσε επιγραφή στην ποδιά κάτω από την εικόνα της Παναγίας στο εικονοστάσιο του 1765. Την καταλήστευση και την πυρπόληση του μοναστηριού από Τούρκους που είχαν έρθει από την Καραμανιά αναφέρει και ο Γερμανός περιηγητής Πέτερμαν, που το επισκέφθηκε το 1851. Ο Πέτερμαν γράφει ότι ενενήντα χρόνια πριν από την εποχή του, Τούρκοι κλέφτες από την Καραμανιά λήστεψαν το Μοναστήρι και το έκαψαν μαζί με τη βιβλιοθήκη του.
Το 1821 οι Τούρκοι καρατόμησαν τον ηγούμενο του Μοναστηριού Μελέτιο και το διάδοχό του, γνωστός με το επώνυμο Φασούλας, για την εθνική δράση τόσο των ιδίων, όσο και του μοναστηριού. Από τότε το Μοναστήρι πέρασε στην διαχείριση της Μητρόπολης Κερύνειας σύμφωνα με το εκκλησιαστικό δίκαιο αφού είχε μείνει χωρίς μοναχούς. Κατά το 1860 λειτουργούσε στο συνοδικό του Μοναστηριού ελληνικό σχολείο. Η Μονή έπαψε να είναι Μοναστήρι διατηρήθηκε όμως σαν Ναός της Παναγίας και του Αγίου Μανδηλίου.
Μετά την Τουρκική εισβολή στη Κύπρο το Μοναστήρι λεηλατήθηκε και μετατράπηκε σε στρατώνα του Τουρκικού Στρατού και παραμείνει έτσι μέχρι σήμερα.